નવી દિલ્હી, તા.૨૭
હવે દેશમાં દરેક વ્યક્તિએ ભારતીય માનક સમય (IST) અપનાવવો પડશે.
એક દેશ એક કર વ્યવસ્થા (જીએસટી) લાગુ કર્યા પછી અને એક દેશ એક ચૂંટણી માટે પગલાં લીધા પછી, સરકાર હવે એક દેશ એક સમયની યોજના પર કામ કરી રહી છે. સમયને સમાન બનાવવા માટે, સરકારે ભારતીય માનક સમયનો ઉપયોગ ફરજિયાત બનાવવા માટે નવો ડ્રાફ્ટ તૈયાર કર્યો છે. આ અંતર્ગત તમામ સરકારી અને કોમર્શિયલ પ્લેટફોર્મ પર (IST) નો ઉપયોગ કરવામાં આવશે. ગ્રાહક બાબતોના મંત્રાલયે આ ડ્રાફ્ટ પર ૧૪ ફેબ્રુઆરી સુધી સૂચનો માંગ્યા છે. કાનૂની મેટ્રોલોજી (ભારતીય પ્રમાણભૂત સમય) નિયમો, ૨૦૨૪નો હેતુ બધા માટે એક સમય કરવા માટે એક કાનૂની માળખું બનાવવાનો છે. ડ્રાફ્ટ અનુસાર, તમામ સત્તાવાર અને વ્યવસાયિક દસ્તાવેજાે માટે સમય સંદર્ભ તરીકે (IST) ફરજિયાત કરવામાં આવ્યું છે. મતલબ કે હવે તમામ કામ અને કાયદાકીય દસ્તાવેજાેમાં માત્ર (IST) નો ઉપયોગ કરવામાં આવશે. જાે કોઈ આ નિયમનું પાલન નહીં કરે તો તેણે દંડ ભરવો પડશે.
આ ડ્રાફ્ટ અનુસાર, વેપાર, ટ્રાફિક, સરકારી કાર્યો, કાનૂની કરારો, નાણાકીય વ્યવહારો અને અન્ય તમામ ક્ષેત્રોમાં (IST) નું પાલન કરવાનું રહેશે. તે એમ પણ કહે છે કે તમામ સરકારી કચેરીઓ અને સંસ્થાઓમાં (IST) દર્શાવવું જરૂરી રહેશે.
આ સાથે, તમામ સિસ્ટમો અને સાધનો યોગ્ય સમયે કામ કરે તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે ટાઇમ સિંક્રોનાઇઝેશન સિસ્ટમ પણ વિકસાવવામાં આવશે. સાયબર સુરક્ષા, વિશ્વસનીયતા અને અન્ય ઘણા ક્ષેત્રો માટે આ મહત્ત્વપૂર્ણ છે. એન્જિનિયરિંગ, સુરક્ષિત સંદેશાવ્યવહાર, ભૌતિક સિસ્ટમ્સ જેવા વિવિધ ક્ષેત્રોમાં તે મહત્ત્વપૂર્ણ છે. ગ્રાહક બાબતોનો વિભાગ નેશનલ ફિઝિકલ લેબોરેટરી અને ઈસરો સાથે મળીને એક મજબૂત
સમય સિસ્ટમ વિકસાવી રહ્યું છે. એક વરિષ્ઠ સરકારી અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે વ્યૂહાત્મક અને બિન-વ્યૂહાત્મક ક્ષેત્રોમાં નેનોસેકન્ડની ચોકસાઈ સાથે સમય હોવો મહત્ત્વપૂર્ણ છે. ટેલિકોમ્યુનિકેશન, બેંકિંગ, સંરક્ષણ અને ૫ય્ અને છૈં જેવી ટેક્નોલોજીમાં ચોક્કસ સમય જાળવવો મહત્ત્વપૂર્ણ છે. સમયની થોડી હેરાફેરીથી મોટું નુકસાન થઈ શકે છે. જેના કારણે કેન્દ્ર સરકાર સમગ્ર દેશમાં સમાન સમયની વ્યવસ્થા લાગુ કરી રહી છે.
દેશના જુદા જુદા ટાઈમ ઝોનમાં ઘણા ગેરફાયદા હોઈ શકે છે. એવું વૈજ્ઞાનિકો માને છે. તેમનું કહેવું છે કે જાે બે અલગ-અલગ ટાઈમ ઝોન હોય અને કોઈ માનવીય ભૂલ થાય તો મોટા રેલ અને પ્લેન અકસ્માતો પણ થઈ શકે છે. અરાજકતાનું વાતાવરણ પણ જાેવા મળે છે. કેટલાક લોકો માને છે કે દેશને બે ટાઈમ ઝોનથી ફાયદો થશે.એક સંશોધન મુજબ દેશમાં બે ટાઈમ ઝોનને કારણે દિવસનો ડેલાઈટનો વધુ ઉપયોગ થશે અને ઉત્પાદકતા પણ વધશે.
પૂર્વોત્તર રાજ્યોમાં, સૂર્યોદય વહેલી સવારે ચાર વાગ્યે થાય છે. સૂર્યાસ્ત વહેલી સાંજે થાય છે. આ કારણે, સમાન સમયના ધોરણો ઉત્પાદકતાને અસર કરે છે. અભ્યાસ કહે છે કે દેશમાં બે ટાઈમ ઝોન હોવાને કારણે વાર્ષિક ૨૦ મિલિયન કિલોવોટ વીજળીની બચત થઈ શકે છે.કાશ્મીરથી કન્યાકુમારી અને અરુણાચલ પ્રદેશથી ગુજરાત સુધી વન ટાઇમ ઝોન લાગુ પડે છે. ઉત્તર-પૂર્વના ઘણા રાજ્યોએ અલગ ટાઈમ ઝોનની માંગ કરી છે.
તેઓ દલીલ કરે છે કે આ પ્રદેશોમાં સૂર્યોદય અને સૂર્યાસ્ત વહેલા થાય છે. આ કારણોસર, સમય સ્થાનિક પરિસ્થિતિઓ અનુસાર નક્કી કરવો જાેઈએ. હાલમાં, ભારતની મધ્યમાંથી પસાર થતી રેખાના આધારે સમય નક્કી કરવામાં આવે છે. ભારતનો પ્રમાણભૂત સમય ય્સ્ (ગ્રીનવિચ મીન ટાઇમ) ના ૮૨.૫° પૂર્વ છે. મતલબ કે આપણો પ્રમાણભૂત સમય ગ્રીનવિચના પ્રમાણભૂત સમય કરતાં સાડા પાંચ કલાક આગળ છે.કોઈપણ દેશનો પ્રમાણભૂત સમય અક્ષાંશ અને રેખાંશના તફાવતના આધારે નક્કી કરવામાં આવે છે. ભારતમાં સમય દિલ્હીની નેશનલ ફિઝિક્સ લેબોરેટરી દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે. હાલમાં ઉત્તર પ્રદેશના પ્રયાગરાજને ધ્યાનમાં રાખીને સમય નક્કી કરવામાં આવે છે.
ઘણા મોટા દેશોમાં અલગ અલગ ટાઈમ ઝોન હોય છે. ઉદાહરણ તરીકે, અમેરિકા અને રશિયામાં ૧૧-૧૧ ટાઈમ ઝોન છે. કેનેડામાં છ ટાઈમ ઝોન છે. ફ્રાન્સ એક નાનો દેશ છે. પરંતુ ત્યાં ૧૨ ટાઈમ ઝોન છે. ભારત સહિત વિશ્વના મોટા ભાગના દેશોનો ટાઈમ ઝોન સમાન છે. પરંતુ અત્યાર સુધી વ્યાપાર, વહીવટી અને અન્ય ક્ષેત્રોમાં જુદા જુદા ટાઈમ ઝોનનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. પરંતુ નવા નિયમ સાથે દરેક વ્યક્તિએ ફરજિયાતપણે એક ટાઈમ ઝોન ,(IST) પસંદ કરવાનું રહેશે.