નવી દિલ્હી, તા.૧૩
પશ્ચિમ બંગાળમાં ચૂંટણી પંચ દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલી મતદાર યાદીની ખાસ સઘન સંશોધન હવે તેના ચોંકાવનારા ડેટાને કારણે ચર્ચાનો વિષય બની ગયું છે. ૨૦૦૨ની મતદાર યાદીની તપાસમાં ચોંકાવનારા તથ્યો બહાર આવ્યા છે, જે ચૂંટણી પ્રક્રિયાની વિશ્વસનીયતા પર પ્રશ્નો ઉભા કરે છે. ચૂંટણી પંચના આંતરિક વિશ્લેષણમાં લાખો મતદારોની કૌટુંબિક વિગતોમાં, ખાસ કરીને પિતા, માતા અને દાદા સંબંધિત, ગંભીર વિસંગતતાઓ જાેવા મળી છે. આ ડેટા માત્ર ટેકનિકલ ખામીઓ તરફ જ નહીં, પરંતુ વ્યાપક ખોટી અથવા શંકાસ્પદ એન્ટ્રીઓની શક્યતા પણ ઉભી કરે છે.
‘સર’ હેઠળ હાથ ધરાયેલી તપાસમાં જાણવા મળ્યું કે, રાજ્યની ૨૦૦૨ની મતદાર યાદીમાં નોંધાયેલા આશરે ૮૫ લાખ મતદારોના પિતાના નામમાં ભૂલો મળી આવી હતી. આ કિસ્સાઓમાં, નામો કાં તો ખોટા, અપૂર્ણ અથવા મેળ ખાતા કૌટુંબિક સંબંધો નહોતા. અધિકારીઓ માને છે કે, આટલી મોટી સંખ્યામાં ભૂલો એક સરળ ટાઇપિંગ ભૂલ ઉપરાંત સમસ્યા સૂચવે છે.સૌથી આશ્ચર્યજનક આંકડા એ છે કે, આશરે ૧૩.૫ લાખ મતદારોના રેકોર્ડમાં પિતા અને માતા બંને કોલમમાં એક જ વ્યક્તિનું નામ લખવામાં આવ્યું છે. આનો અર્થ એ છે કે, એક જ પરિવારમાં, એક સભ્ય માટે પિતા તરીકે લખવામાં આવેલું નામ બીજા સભ્ય માટે માતા તરીકે લખવામાં આવ્યું છે. આ પ્રશ્ન ઊભો કરે છે કે, શું આ ડેટા સ્થાનાંતરણ ભૂલ છે કે, ઇરાદાપૂર્વકની ખોટી એન્ટ્રી છે.
‘સર’ દરમિયાન, ૧૧,૯૫,૨૩૦ કેસ એવા પણ બહાર આવ્યા હતા, જ્યાં પિતાની ઉંમર પુત્ર કરતાં માત્ર ૧૫ વર્ષ કે, તેથી ઓછી દર્શાવવામાં આવી હતી. જૈવિક અને સામાજિક દ્રષ્ટિકોણથી આ લગભગ અશક્ય માનવામાં આવે છે. નિષ્ણાતો કહે છે કે, આટલી વ્યાપક વય વિસંગતતાઓ મતદાર યાદી બનાવવા અને અપડેટ કરવાની પ્રક્રિયામાં ગંભીર ખામીઓ દર્શાવે છે. વધુમાં, ૨૪,૨૧,૧૩૩ કેસોમાં, એક વ્યક્તિમાં ૬ કે તેથી વધુ બાળકો નોંધાયેલા હોવાનું જાણવા મળ્યું છે. જ્યારે કેટલાક અપવાદો શક્ય હોઈ શકે છે, ત્યારે આવા લાખો રેકોર્ડ અસામાન્ય માનવામાં આવે છે. ચૂંટણી પંચના સૂત્રો અનુસાર, આ ડેટા સૂચવે છે કે, એક જ વ્યક્તિની ઓળખનો ઉપયોગ બહુવિધ મતદારો માટે કરવામાં આવ્યો હોઈ શકે છે, અથવા પરિવારના સભ્યોની નોંધણીમાં નોંધપાત્ર ભૂલ થઈ શકે છે.
ડેટા વિશ્લેષણમાંથી બીજી એક ચોંકાવનારી હકીકત બહાર આવી છે. ૩,૨૯,૧૫૨ મતદારોના રેકોર્ડમાં, દાદાની ઉંમર તેમના પૌત્ર કરતાં ૪૦ વર્ષથી ઓછી છે. આ સામાજિક ધોરણો દ્વારા પણ ખૂબ જ અસામાન્ય છે અને મતદાર યાદીમાં ગંભીર પેઢીગત ભૂલો તરફ નિર્દેશ કરે છે. ચૂંટણી પંચના અધિકારીઓ કહે છે કે, ‘સર’ ઝુંબેશનો હેતુ આવી વિસંગતતાઓને ઓળખવાનો અને મતદાર યાદી સચોટ અને વિશ્વસનીય છે તેની ખાતરી કરવાનો છે. પંચનો દાવો છે કે, આ પ્રક્રિયા કોઈ રાજકીય પક્ષ કે વ્યક્તિ વિરુદ્ધ નથી, પરંતુ લોકશાહી પ્રક્રિયાને મજબૂત બનાવવા માટે છે. નિષ્ણાતો માને છે કે, જાે આ વિસંગતતાઓને સમયસર સુધારવામાં નહીં આવે, તો તે ચૂંટણી પ્રક્રિયા પર પ્રશ્નો ઉભા કરવાની સાથે, મતદાર યાદીની વિશ્વસનીયતા સાથે પણ ચેડા કરશે.